Hotline: 0904.164.838 - Liên hệ quảng cáo: 024.3728.1575 ( Ms Tú) - Phòng Phóng viên 024.3204.5452

Hà Nội 22°C /57%

12/11/2022 10:45 (GMT +7)

Đồng chí Trường Chinh - Người đặt nền móng cho sự nghiệp đổi mới

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, toàn Đảng, toàn dân ta bước vào giai đoạn lịch sử mới, cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Cách mạng nước ta có những thuận lợi rất cơ bản: Đất nước được độc lập thống nhất, nhân dân ta giành được quyền làm chủ, qua cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, chúng ta xây dựng được nền tảng của xã hội mới: Hệ thống chính trị vững vàng, nhân dân có khí thế quyết tâm xây dựng đất nước giàu mạnh, tiến lên chủ nghĩa xã hội, vị thế của đất nước được nâng cao trên trường quốc tế…Tuy nhiên, cách mạng cũng gặp không ít khó khăn, yếu kém: Đất nước lâm vào tình trạng khủng hoảng, trước hết là khủng hoảng kinh tế - xã hội từ cuối những năm 1970, khi hầu hết các chỉ tiêu của kế hoạch 5 năm 1976 - 1980 đều không thực hiện được.

Tổng Bí thư Trường Chinh

Tổng Bí thư Trường Chinh

Một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng đó là do chúng ta mắc phải những sai lầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương, chính sách lớn, sai lầm về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện. Sai lầm đó thể hiện trước tiên trong sự nôn nóng tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, đề ra phương châm tiến lên chủ nghĩa xã hội một cách duy ý chí: nhanh, mạnh, vững chắc mà không tuân thủ tiến trình lịch sử, vi phạm quy luật khách quan. Những quan niệm về chủ nghĩa xã hội và cách thức xây dựng nó về cơ bản vẫn là sự kéo dài mô hình đã áp dụng những năm 1954-1975 ở miền Bắc. Việc phổ biến mô hình này ra cả nước tỏ ra không thích hợp vì điều kiện kinh tế - xã hội ở miền Nam không giống những điều kiện lịch sử của miền Bắc sau năm 1954. Lúc này, nền kinh tế hàng hóa và thói quen sản xuất hàng hóa cùng những quan hệ quốc tế của kinh tế miền Nam đã khá phát triển, khó chấp nhận việc quay trở lại nền kinh tế hiện vật, đóng kín, đã áp dụng ở miền Bắc. Chính những điều này giải thích vì sao việc cải tạo quan hệ sản xuất ở miền Nam không đạt được kết quả như những điều đã làm ở miền Bắc những năm 1958-1960; trong cải tạo lại nôn nóng cải tạo nhanh, theo kiểu “chiến dịch”, đồng nhất cải tạo với xóa bỏ, mong muốn xóa bỏ nhanh, “dứt điểm” các thành phần kinh tế tư nhân, cá thể.

Trước những diễn biến phức tạp của tình hình kinh tế - xã hội, Văn phòng Hội đồng Nhà nước của đồng chí Trường Chinh nhận được hàng ngàn báo cáo, kiến nghị của các cơ quan, tổ chức, cá nhân tập trung phản ánh về đời sống, đạo đức, lòng tin với chế độ... Đồng chí Trường Chinh cùng với các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước luôn trăn trở hướng đi mới để đưa đất nước thoát ra khỏi tình huống hiểm nghèo. Tháng 11-1982, Trường Chinh quyết định thành lập 2 nhóm nghiên cứu: Một là, nhóm nghiên cứu lý luận gồm 8 đồng chí có tư duy mới. Nội dung nghiên cứu là những vấn đề mới về lý luận và thực tiễn nước ta để làm căn cứ, phương pháp luận cho việc xác định con đường và bước đi sắp tới của đất nước; Hai là, nhóm nghiên cứu, khảo sát thực tế ở các địa phương. Mục tiêu của nhóm nghiên cứu thực tế là tìm ra những bài học thành công và thất bại ở cơ sở để đổi mới cách nghĩ, cách làm. Phương châm hoạt động của nhóm là: Thực tiễn cao hơn nhận thức, quần chúng là người làm nên lịch sử.

Trong 4 năm tồn tại và hoạt động (1982-1986), dưới sự chỉ đạo của đồng chí Trường Chinh, nhóm nghiên cứu lý luận sinh hoạt thường xuyên, đều kỳ, tận tụy để nghiên cứu, phân tích, gợi mở một số vấn đề lý luận và thực tiễn Việt Nam. Có thể kể đến hàng loạt các vấn đề mà nhóm nghiên cứu đã tập trung làm rõ như: Chính sách kinh tế mới của Lênin (NEP) và việc vận dụng những luận điểm mới vào thực tiễn Việt Nam; nhận thức lại CNXH và con đường đi lên CNXH ở nước ta; vấn đề phân kỳ thời kỳ quá độ; đặc điểm, nội dung, nhiệm vụ cơ bản của mỗi chặng đường; những đặc điểm chặng đường đầu thời kỳ quá độ và việc cần thiết đề ra chủ trương, đường lối phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam; nguyên nhân và giải pháp khắc phục cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội của nước ta; đổi mới cơ chế quản lý là trọng tâm và tập trung mũi nhọn vào xóa bỏ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp mà đột phá khẩu là vấn đề giá cả, tiền lương, tài chính, tiền tệ... Kết quả nghiên cứu của nhóm có đóng góp quan trọng vào bước đổi mới tư duy của Đảng tại Hội nghị Trung ương 6, 7, 8, 9, 10 (khóa V), đặc biệt là kết luận của Bộ Chính trị về ba quan điểm kinh tế chuẩn bị cho các văn kiện Đại hội VI.

Cùng nhóm nghiên cứu lý luận, nhóm nghiên cứu thực tiễn do đồng chí Trường Chinh làm trưởng đoàn đã tiến hành khảo sát, thâm nhập thực tiễn sâu sắc với mục tiêu phát hiện cái mới, tổng kết nhân tố mới để nhân rộng. Từ năm 1983 đến năm 1985, nhóm đã đi thực tế tại các tỉnh, thành: Đắk Lắk, Gia Lai - Kon Tum, Lâm Đồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Vũng Tàu - Côn Đảo, Long An, Quảng Nam - Đà Nẵng, An Giang, Đồng Tháp, Hậu Giang (Cần Thơ hiện nay)... Qua khảo sát, đồng chí Trường Chinh và nhóm nghiên cứu đã nắm bắt được những yêu cầu, mong muốn của thực tiễn đồng thời tổng kết những kinh nghiệm của thực tiễn để hình thành, củng cố tư duy đổi mới. Từng bước xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu và chuyển sang cơ chế mới được ghi nhận là mong muốn lớn nhất của nhân dân và thực tiễn. Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu lý luận, đặc biệt là quá trình tổng kết thực tiễn, nội dung các Hội nghị Trung ương trước thềm Đại hội VI đã thực sự nói lên tâm tư, nguyện vọng, trăn trở của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Do đó, nhiều văn kiện của các Hội nghị này tạo tiếng vang trong cả nước, người dân truyền tay nhau đọc và hy vọng vào những bước đổi mới tiếp theo trong tư duy lãnh đạo của Đảng.

Sau Hội nghị Trung ương 7 khóa V, để xem xét  triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương ở các địa phương, đồng chí Trường Chinh quyết định đi thực tế khảo sát một số tỉnh như Nghĩa Bình, Quảng Nam - Đà Nẵng. Không phải ngẫu nhiên mà Trường Chinh lại lựa chọn đi khảo sát thực tế tại 5 tỉnh, thành (Thành phố Hồ Chí Minh, Long An, An Giang, Đồng Tháp Cần Thơ (lúc bấy giờ còn là tỉnh Hậu Giang) trong những ngày đầu năm 1985. Đây chính là thời điểm mà đất nước đang đứng trước tình thế hiểm nghèo của sự phát triển: hoặc vững bước tiến lên, hoặc tụt lại phía sau để rồi không bao giờ vươn lên được nữa. Và cũng là lúc mà tư duy đổi mới của Trường Chinh đang vận động qua những khúc quanh hiểm trở, mà ngay bản thân ông cũng chưa được làm sáng tỏ và cả các Nghị quyết Trung ương 6 và Nghị quyết Trung ương 7 khóa V, cũng chưa giải quyết triệt để.      

Trên cơ sở nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, rút kinh nghiệm từ quá trình chỉ đạo công cuộc đổi mới từng phần từ sau Hội nghị Trung ương lần thứ sáu khoá IV (1979), đến năm 1985, quá trình đổi mới tư duy của Đảng đã có những bước tiến mới. Những chủ trương đổi mới của Hội nghị Trung ương 8 khoá V (6-1985) đã thực sự là khâu đột phá tiếp theo của quá trình đó. Nghị quyết Hội nghị đã xác định được vấn đề mấu chốt để tháo gỡ khó khăn là: Phải dứt khoát bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, thực hiện đúng chế độ tập trung dân chủ, hạch toán kinh tế và kinh doanh xã hội chủ nghĩa thì mới đẩy mạnh được sản xuất, kinh doanh có hiệu quả. Tháng 9-1985, cuộc tổng điều chỉnh giá - lương - tiền được bắt đầu bằng việc đổi tiền, xoá bỏ hoàn toàn chế độ tem phiếu. Song điều đáng tiếc là trong quá trình chỉ đạo thực hiện ta vấp phải hàng loạt sai lầm khuyến điểm và tạo ra những biến động lớn về thị trường, giá cả, những chấn động lớn về tư tưởng, tâm lý trong các tầng lớp nhân dân, gây thêm khó khăn cho sản xuất và đời sống…

Diễn biến tình hình kinh tế đất nước trước thềm Đại hội VI phản ánh cuộc đấu tranh phức tạp trong lĩnh vực tư duy, nhất là tư duy kinh tế. Cơ chế quản lý mới đã hình thành nhưng luôn bị cơ chế cũ níu kéo, cản trở.  Vượt lên “cái khó” ấy đòi hỏi bản lĩnh, trí tuệ của Đảng trong lãnh đạo đề ra đường lối đúng đắn, nhất là trên lĩnh vực cơ chế quản lý kinh tế để đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và phát triển. Trong bài phát biểu tại cuộc họp Bộ Chính trị ngày 15-4-1986, đồng chí Trường Chinh chỉ ra rằng: Trước yêu cầu cấp bách của cuộc sống, công tác lãnh đạo của Đảng ta phải được đổi mới một bước căn bản, thể hiện qua các mặt: đổi mới quan niệm, đổi mới nhận thức, đổi mới tư duy, từ đó mà đổi mới phương hướng lãnh đạo của Đảng, nhất là lãnh đạo kinh tế, là lĩnh vực quan trọng nhất, đồng thời cũng là khâu yếu nhất của Đảng ta hiện nay. Tư duy kinh tế phải bám sát vào thực tế, dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng quy luật khách quan: "Tư duy đó cũng chính là nắm vững quy luật và hành động theo quy luật".  

Tại Hội nghị Bộ Chính trị ngày 18 - 5 - 1986, đồng chí Trường Chinh cho rằng: Trong quá trình đổi mới tư duy, nhất là tư duy kinh tế, chúng ta không thể không sử dụng các phạm trù sản xuất hàng hóa, quy luật giá trị, đòn bẩy kinh tế, quan hệ hàng hóa, tiền tệ, giá cả, thị trường... Đó là những phạm trù chính trị - kinh tế học được các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin đúc kết và khái quát lên, thì tại sao chúng ta lại không dùng được, xem như là công cụ phổ biến của tư duy kinh tế. Vấn đề là những phạm trù kinh tế ấy có phù hợp với điều kiện cụ thể, phản ánh được những quy luật kinh tế khách quan của nước ta hay không, chứ không phải là vấn đề bắt chước hay không bắt chước quan điểm của nước ngoài.

Diễn biến tình hình đất nước trước thềm Đại hội VI phản ánh cuộc đấu tranh tư duy phức tạp, nhất là tư duy kinh tế. Cơ chế quản lý mới đã hình thành nhưng luôn bị cơ chế cũ níu kéo, cản trở. Vào cuối tháng 3, đầu tháng 4-1986, khi Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương thảo luận những vấn đề có ý kiến khác nhau về các quan điểm mới. Tại cuộc thảo luận này, đồng chí Trường Chinh mạnh dạn nêu ra những quan điểm của mình về kiến quyết xoá bỏ cơ chế quản lý kinh tế cũ, chuyển sang hạch toán kinh doanh XHCN. Những quan điểm này đã bị phê phán là “chạy theo chủ nghĩa xã hội thị trường”, “say sưa với cơ chế thị trường”, “bắt chước các quan điểm của nước ngoài”, thậm chí là “chủ nghĩa cơ hội hữu khuynh”.

Thực tế này lại một lần nữa thách thức bản lĩnh, trí tuệ của Đảng, của đồng chí Trường Chinh trong quá trình tìm lối thoát cho công cuộc xây dựng CNXH của Việt Nam. Nhận thức rõ yêu cầu bức thiết của đất nước: “Đổi mới hay là chết”, đồng chí Trường Chinh tiếp tục thể hiện rõ tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, đầy tâm huyết trong định hình con đường đổi mới toàn diện ở nước ta.   

Từ tháng 7-1986, đồng chí Trường Chinh với cương vị là Tổng Bí thư đã cùng với Bộ Chính trị gấp rút sửa chữa, bổ sung và hoàn chỉnh Dự thảo Báo cáo chính trị của Đại hội VI. Nhận thức rõ nhược điểm lớn nhất của Dự thảo là các quan điểm đổi mới chưa rõ ràng, đặc biệt là tư duy kinh tế còn thể hiện rõ quan điểm bảo thủ, trì trệ. Xu hướng níu kéo mô hình tập trung quan liêu, bao cấp còn hiện rõ; chưa thể hiện rõ tinh thần kiên quyết chuyển hẳn sang cơ chế mới, cơ chế hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa. Trước thực tế đó, đồng chí Trường Chinh chi đạo hướng bổ sung, viết lại Dự thảo sao cho làm nổi bật các quan điểm kinh tế lớn của Đảng trên tinh thần đổi mới. Từ ngày 10 đến ngày ngày 15-8-1986, 25 vấn đề về các quan điểm kinh tế được đưa ra thảo luận ở Tiểu ban Dự thảo. Ngày 20-9-1986, Bộ Chính trị chính thức thông qua kết luận về ba vấn đề thuộc quan điểm kinh tế lớn. Đây chính là nền tảng quan điểm để hoàn chỉnh bản Dự thảo Báo cáo chính trị của Đại hội VI của Đảng.

Từ tháng 7-1986 đến tháng 10-1986, đồng chí Trường Chinh đã có nhiều bài phát biểu tại các Hội nghị thể hiện rõ tư duy đổi mới như: “Nắm vững ba bài học lớn để thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược”, “Mấy vấn đề thuộc quan điểm kinh tế của Đảng”; “Đổi mới là đòi hỏi bức tiết của đất nước và của thời đại” … Các bài phát biểu này đã phản ánh một cách toàn diện hệ thống quan điểm đổi mới của ông trên nhiều lĩnh vực: từ phương pháp đánh giá tình hình đến những bài học kinh nghiệm cho thực tiễn; từ đổi mới kinh tế đến đổi mới chính trị; từ đổi mới phương thức lãnh đạo đến đổi mới công tác tổ chức, cán bộ… Hệ thống quan điểm này đã được tổ biên tập và Tiểu ban dự thảo nghiên cứu và phần lớn được đưa vào dự thảo Báo cáo chính trị của Đại hội VI.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12-1986) thể hiện bước ngoặt trong đổi mới tư duy lý luận về con đường lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Xuất phát từ thực tiễn, Đại hội VI đã xác định rõ mục tiêu đổi mới toàn diện nhưng đổi mới tư duy là mặt trận hàng đầu. Đổi mới tư duy trước tiên là tư duy về mô hình và bước đi của CNXH. Về mô hình CNXH cần điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan, không giáo điều, nóng vội. Trên cơ sở những bài học kinh nghiệm được rút ra sau 10 năm lãnh đạo đưa đất nước quá độ lên CNXH, Đại hội đã nhận thức sâu sắc đặc điểm bước đi của thời kỳ quá độ ở Việt Nam là rất lâu dài và khó khăn. Về cơ cấu thành phần kinh tế, thừa nhận sự tồn tại khách quan của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần trong buổi đầu thời kỳ quá độ. Về cơ chế quản lý kinh tế, chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang cơ chế hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, đồng thời đổi mới công tác kế hoạch hoá của Nhà nước cho phù hợp với sự xác lập của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần. Đại hội VI xác định cơ chế quản lý nền kinh tế đất nước trong thời kỳ đổi mới: “Cơ chế kế hoạch hoá theo phương thức hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, đúng nguyên tắc tập trung dân chủ”. Trong đó, kế hoạch hoá là đặc trưng số một và sử dụng đúng đắn quan hệ hàng hoá - tiền tệ là đặc trưng số hai của cơ chế quản lý kinh tế mới. Đại hội VI đã xác định đúng đắn trọng tâm công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước - yếu tố quyết định tạo sự ổn định tình hình và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh có nhiều khó khăn, phức tạp. Tôn trọng thực tiễn, hành động theo mệnh lệnh của cuộc sống, Đại hội VI đã xác định đổi mới toàn diện, trọng tâm là đổi mới kinh tế. Như vậy, quá trình đổi mới ở Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng là quá trình vừa khái quát lý luận từ thực tiễn đổi mới, vừa áp dụng ngay hệ thống lý luận vào cuộc sống. Thực chất quá trình tìm tòi, khảo nghiệm hình thành đường lối đổi mới của Đảng (1975-1986) là quá trình tổng kết thực tiễn để khái quát lý luận nhằm bổ sung, phát triển nhận thức, phát triển nền tảng tư tưởng, làm cơ sở hoạch định và triển khai đường lối, chính sách của Đảng. Đại hội VI của Đảng đánh dấu một bước ngoặt rất cơ bản và có ý nghĩa quyết định trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, với việc đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước. Trong lộ trình đó, đồng chí Trường Chinh đã đóng vai trò là người mở đường, đặt những viên gạch đầu tiên xây cất nền móng cho công cuộc đổi mới toàn diện theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

TS Mai Thúc Hiệp - Học viện Chính trị khu vực I
Thanh Hóa: Khánh thành Khu di tích lịch sử cách mạng Trụ sở Tỉnh ủy giai đoạn 1967-1973

Thanh Hóa: Khánh thành Khu di tích lịch sử cách mạng Trụ sở Tỉnh ủy giai đoạn 1967-1973

Tin tức  -  03/02/2023 08:59
Sáng 2/2, tại xã Thiệu Viên, huyện Thiệu Hóa (Thanh Hóa) đã tổ chức Lễ khánh thành Khu di tích lịch sử cách mạng Trụ sở làm việc của Tỉnh ủy Thanh Hóa (giai đoạn 1967-1973).
Thanh Hóa có tân Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân

Thanh Hóa có tân Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân

Tin tức  -  02/02/2023 18:02
Mới đây, Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) tỉnh Thanh Hóa tổ chức lễ công bố và trao Quyết định bổ nhiệm ông Lê Đức Tùng giữ chức Phó Viện trưởng VKSND.
Xử lý lái xe chở quá tải, không chấp hành hiệu lệnh

Xử lý lái xe chở quá tải, không chấp hành hiệu lệnh

Tin tức  -  02/02/2023 15:18
Chở hàng quá tải, một lái xe đã điều khiển xe trốn chạy khỏi tổ kiểm soát của Trạm Cảnh sát Giao thông Tuy Phước, thuộc Phòng Cảnh sát Giao thông Công an tỉnh Bình Định. Khi bị lực lượng chức năng yêu cầu đưa xe về trạm cân kiểm tra tải trọng, người này có hành vi không chấp hành.
Thanh Hóa: Chiến sỹ Cảnh sát PCCC kịp thời hiến máu, cứu người

Thanh Hóa: Chiến sỹ Cảnh sát PCCC kịp thời hiến máu, cứu người

Tin tức  -  02/02/2023 14:13
Nhờ hành động hiến máu kịp thời của chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH Công an tỉnh Thanh Hóa mà bé sơ sinh 7 ngày tuổi tuổi đang điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Ngọc Lặc đã qua cơn nguy kịch.
Thủ tướng: Tập trung giải quyết nhà ở để người lao động “an cư lạc nghiệp”

Thủ tướng: Tập trung giải quyết nhà ở để người lao động “an cư lạc nghiệp”

Tin tức  -  02/02/2023 14:10
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo, năm 2023 các bộ, cơ quan tiếp tục phối hợp thực hiện 10 nhiệm vụ và tập trung nguồn lực cho 3 nhiệm vụ trọng tâm, đột phá.
đọc nhiều

Thanh Hóa: Công ty Cổ phần sản xuất bao bì Thái Yên bị xử phạt 55 triệu đồng

Thanh Hóa: Công ty Cổ phần sản xuất bao bì Thái Yên bị xử phạt 55 triệu đồng

Doanh nhân và pháp luật  -  03/02/2023 15:09
Mặc dù chưa hoàn thiện các thủ tục pháp lý về dự án Công ty Cổ phần sản xuất bao bì Thái Yên đã tự ý xây dựng nhà xưởng, nhà điều hành trên đất nông nghiệp khiến người dân địa phương bức xúc.
Thanh Hóa: Khánh thành Khu di tích lịch sử cách mạng Trụ sở Tỉnh ủy giai đoạn 1967-1973
Tiếp tục đẩy mạnh phát triển thẻ ngân hàng
Săn cơ hội đầu tư bất động sản sau Tết
Sản xuất công nghiệp tìm cách tăng tốc đầu năm