Hotline: 0904.164.838 - Liên hệ quảng cáo: 024.3728.1575 ( Ms Tú) - Phòng Phóng viên 024.3204.5452

Hà Nội 22°C /57%

16/11/2021 11:51 (GMT +7)

Giữ lửa tinh hoa gốm Việt

Để được như ngày nay, gốm sứ Việt Nam đã trải qua hơn hàng trăm năm xây dựng, giữ gìn và phát triển. Tuy có nhiều thăng trầm, biến cố lịch sử những tinh hoa gốm Việt vẫn luôn giữ mình, luôn đổi mới và để lại một kho tàng các tác phẩm, dòng gốm đặc sắc.

Tâm hồn người Việt từ nghìn xưa

Gốm cổ truyền Việt Nam đã có cách đây sáu, bảy ngàn năm. Gốm xuất hiện trong những di chỉ thuộc văn hóa Hòa Bình, văn hóa Bắc Sơn, văn hóa Hạ Long... Rồi ta thấy trong di chỉ thuộc hậu kỳ đồ đá mới Phùng Nguyên, giai đoạn Đồng Đậu, giai đoạn Gò Mun...

Gốm sứ xuất hiện ở nhiều vùng trên đất nước trải qua những thăng trầm cùng thời gian. Một đặc điểm riêng biệt và rõ nét nhất của nghề gốm là đều phát triển dọc sát các triền sông. Bởi lẽ nó tiện đường chuyên chở, và đất sét dọc các triền sông là thứ nguyên liệu quý để sản xuất gốm, sứ. Đồ gốm cổ truyền nước ta đã có những bước phát triển cao và hết sức phong phú. Có làng nghề vẫn còn tồn tại và phát triển cho tới ngày nay nhưng cũng có làng nghề dần mai một và biến mất đi khỏi bản đồ gốm sứ Việt Nam. Đến nay, nghề gốm vẫn đang thịnh hành tại Bát Tràng, Thổ Hà, Hải Dương. Mỗi vùng quê gốm lại giữ kỹ nghệ riêng biệt. Và mỗi nơi, lại có mặt hàng gốm đặc trưng riêng của mình, tạo thêm cái đa dạng và phong phú của công nghệ gốm Việt Nam.

Từ lâu các làng nghề gốm sứ đã trở thành địa điểm quen thuộc của du khách, trong đó, gốm sứ Bát Tràng (Gia Lâm, Hà Nội) mang đậm dấu ấn của một làng nghề truyền thống lâu đời ở Hà Nội. Làng nghề truyền thống có nguồn gốc từ cuối thời Lý - Trần. Nổi tiếng với nghề sản xuất đồ gốm sứ từ đất sét trắng. Lịch sử đã ghi chép rằng làng cổ Bát tràng thời đó đã quy tụ được rất nhiều nghệ nhân từ nhiều dòng họ khác nhau. Họ đều là những người có tay nghề cao từ Ninh Bình và Thanh Hóa ra lập nghiệp ở đất kinh thành.

Là một trong 1.350 làng nghề truyền thống ở Hà Nội, gốm Bát Tràng là dòng gốm hội tụ đủ những tinh hoa từ gốm của 5 dòng họ nổi tiếng của làng Bồ Bát xứ Thanh và dòng họ Nguyễn ở Minh Tràng. Bát Tràng cũng có nghĩa là “cái sân lớn”, dùng để chỉ mảnh đất lập nghiệp của 5 dòng họ lớn (Trần, Vương, Nguyễn, Lê, Phạm) cùng các nghệ nhân, thợ giỏi khi muốn tạo dựng một vùng đất nghề chuyên sản xuất đồ gốm sứ: Đồ gia dụng, sinh hoạt, thờ cúng, mỹ nghệ...

Làng Gốm Bát Tràng – Hà Nội

Làng Gốm Bát Tràng – Hà Nội

Ở Bát Tràng, nhiều nghệ nhân làm gốm có kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác. Với bàn tay khéo léo cùng sự đam mê mãnh liệt đã sáng tạo ra nhiều sản phẩm gốm sứ Bát Tràng độc đáo. Các sản phẩm đó đã được lưu giữ và phát triển cho đến ngày nay.

Ngày nay, gốm sứ Bát Tràng đã trở thành thương hiệu có tiếng, có phong cách riêng, giàu bản sắc, chinh phục được nhiều thị trường trong nước và quốc tế.

Chợ gốm sứ bát Tràng tràn ngập sản phẩm đa dạng, phong phú về chủng loại, mẫu mã mới như: Tranh sứ, tượng các loại, ấm chén bát đĩa, vò lọ hoa, đồ trang sức gốm… Duy nhất khu làng cổ vẫn vậy, những con ngõ nhỏ hẹp quanh co, những bờ tường phủ đầy rêu xanh, những cánh cửa gỗ đã phai màu...

Bên cạnh gốm Bát Tràng, gốm Chu Đậu (huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương) là một dòng gốm đẹp của Việt Nam, phát triển rực rỡ từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 17. Sau hơn ba thế kỷ bị thất truyền, gốm Chu Đậu đang hồi sinh mạnh mẽ, trở thành mặt hàng thủ công mỹ nghệ có giá trị ở thị trường trong nước và thị trường xuất khẩu.

Từ dáng vẻ, chất men, họa tiết, hoa văn trang trí... tất cả đều toát lên bản sắc, tinh hoa văn hóa Việt, rất đỗi gần gũi, nhưng cũng mang đậm giá trị truyền thống, tín ngưỡng, triết lý và tâm hồn người Việt từ nghìn xưa. Những họa tiết, hoa văn trên gốm Chu Đậu mang tính nghệ thuật cao, miêu tả khung cảnh thiên nhiên và cuộc sống của cư dân đồng bằng châu thổ sông Hồng như cảnh mục đồng chăn trâu, chim đậu trên cành hoa, đàn cá bơi dưới nước, mái nhà tranh ven sông… Phương pháp chế tạo đạt trình độ cao, đó là chuốt, tạo dáng trên bàn xoay, ngắt sản phẩm thành nhiều công đoạn rồi lắp ghép lại và gia công. Các sản phẩm được thể hiện trên chất liệu men trắng hoa lam, men ngọc, hay men mầu tam thái. Hiện nay, 46 bảo tàng trên thế giới đang trưng bày các hiện vật gốm Chu Đậu.

Thổi hồn vào gốm

Trải qua nhiều thời kỳ, gốm phát triển phong phú cả về chất liệu cũng như hoa văn và gắn bó mật thiết với cuộc sống, trở thành vật dụng quen thuộc trong các gia đình Việt.

Nếu là người Việt, có lẽ không ai có thể phủ nhận vai trò của gốm trong đời sống. Nhìn ở một góc độ cụ thể hơn, đặc trưng đồ gốm sứ phản ánh văn hóa ẩm thực Việt. Nhìn một bộ đồ gốm sứ bày trên bàn ăn, ta có thể nhận biết đó là bàn ăn của người Hoa hay người Việt. Người Việt thường có một tô lớn, một đĩa lớn đặt giữa vì món ăn chung, kể cả chén nhỏ đựng nước chấm cũng chung, chỉ có chén ăn cơm là riêng. Hay khi xuất hiện chiếc thìa thì ta biết là có món canh: ăn nước lẫn với cái, trước đó là món luộc: nước riêng cái riêng nhưng vẫn ăn cả cái và nước...

Tuy chỉ là những vật dụng dung dị, song gốm được ưa chuộng và tiện dụng cho mọi lớp người, từ bình dân thôn dã đến tầng lớp phong lưu, quý tộc. Con người đã tạo ra những dáng, màu men, những hoạt tiết, những phong cảnh độc đáo trên gốm đến mỗi khi ngắm nó người ta đang xao xuyến như cảm thấy mình đang hoà cùng với thiên nhiên thanh cao hoặc hùng vĩ vậy. Gốm luôn là vật dụng rất gần gũi, thân quen của con người.

Không phải tự dưng mà gốm được người ta say mê, ưa chuộng đến vậy. Thứ nghệ thuật nhào nặn từ đất, nung qua lửa và tạo tác bởi bàn tay tài hoa của con người; tựa như sự hòa hợp trọn vẹn giữa con người với thiên nhiên và cội nguồn sự sống vậy.

Gốm như một mạch ngầm trong dòng chảy văn hóa, kết nối xưa và nay. Gốm đã bước từ cuộc sống dung dị hàng ngày để trở thành những tác phẩm nghệ thuật làm say lòng biết bao thế hệ. Sản phẩm gốm ngày nay thể hiện sự đa dạng, đi từ gốm thô bằng đất nung, đến những đồ gia dụng và trang trí tinh tế với nhiều sắc men phong phú. Dù ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào cũng như ở bất kỳ dòng gốm nào, sự phát triển đều do tài hoa và óc sáng tạo của người thợ thủ công.

Một sản phẩm gốm ra đời là nhờ sự giao thoa của đất, nước và lửa, nhưng nhờ khối óc sáng tạo và bàn tay tài hoa của người thợ gốm, đã thổi hồn cho những nắm đất thô sơ tưởng chừng vô tri vô giác ấy thành những sản phẩm độc đáo, có ngôn ngữ và chạm được đến trái tim con người. Vì thế, với những người có duyên với môn nghệ thuật sáng tạo thủ công truyền thống này, họ coi từng sản phẩm gốm như đứa con tinh thần vì chứa đầy tâm tình, tâm huyết để làm ra chúng. Người thợ gốm lành nghề phải có ít nhất cả chục năm kinh nghiệm. Cũng như những nghề khác, khi đạt tay nghề cao, thợ gốm cũng được xem là nghệ nhân ưu tú.

“Thổi hồn vào gốm” không chỉ là lời nói hoa lệ mà đó chính là điều diễn tả đúng nhất cách mà các nghệ nhân làm nên một sản phẩm gốm.

“Thổi hồn vào gốm” không chỉ là lời nói hoa lệ mà đó chính là điều diễn tả đúng nhất cách mà các nghệ nhân làm nên một sản phẩm gốm.

Trải qua hàng nghìn năm, nghề gốm lúc thịnh, lúc suy, song các thế hệ người làm gốm vẫn đau đáu một niềm gìn giữ nghiệp tổ của cha ông, lò nung ngày đêm đỏ lửa để cho ra những sản phẩm tinh hoa gốm Việt. Sản phẩm gốm không chỉ chứa đựng đầy đam mê, sức sáng tạo mà còn gửi gắm tình cảm, tinh thần chịu thương chịu khó của người Việt. Chính sự hoà quyện tuyệt vời giữa đất, nước, lửa với tâm hồn người Việt đã tạo nên một ngành nghề mang đầy tính nghệ thuật. Hiện nay, nhiều nghệ nhân gốm nói chung và những người tài hoa về gốm nói riêng vẫn miệt mài sáng tạo không mệt mỏi. Có khi cả một dòng họ say mê theo đuổi để tìm kiếm đến cùng một dáng vẻ, một màu men, một chất liệu, một cách nung mới lạ để làm đẹp cho gốm mới.

Việc gìn giữ được các tinh hoa văn hóa, nghề truyền thống của cha ông là rất đáng quý. Dù việc gìn giữ và phát triển tinh hoa gốm Việt còn gặp nhiều khó khăn và thách thức nhưng với trí tuệ, bàn tay khối óc của những nghệ nhân, những người làm gốm thì gốm Việt vừa gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, vừa phát triển mạnh mẽ. 

Hà Thu
Bình Dương: Khai mạc Ngày hội văn hóa hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ 2022

Bình Dương: Khai mạc Ngày hội văn hóa hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ 2022

Văn hóa doanh nhân  -  24/09/2022 16:10
Sáng ngày 24/9 tại Lobby Hall B- Trung Tâm triển lãm Quốc Tế WTC EXPO, UBND tỉnh Bình Dương phối hợp với Tổng công ty Becamex IDC và WTC Thành phố mới Bình Dương tổ chức khai mạc Ngày hội văn hóa hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ 2022 tại Bình Dương.
Samsung Việt Nam khởi động Chương trình Phát triển Nhân tài Công nghệ - Samsung Innovation Campus 2022 – 2023

Samsung Việt Nam khởi động Chương trình Phát triển Nhân tài Công nghệ - Samsung Innovation Campus 2022 – 2023

Văn hóa doanh nhân  -  22/09/2022 10:44
Tổ hợp Samsung Việt Nam, Công ty Điện tử Samsung Vina và Tổ chức Tuổi trẻ Thành đạt Việt Nam chính thức khởi động Chương trình Phát triển Nhân tài Công nghệ - Samsung Innovation Campus 2022 – 2023 nhằm phát triển năng lực công nghệ cao cho thế hệ trẻ Việt Nam là những người sẽ dẫn dắt sự thành công của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 tại Việt Nam trong tương lai.
Cùng Pepsi tiếp lửa cho các quán ăn địa phương và lan tỏa tình yêu ẩm thực Việt

Cùng Pepsi tiếp lửa cho các quán ăn địa phương và lan tỏa tình yêu ẩm thực Việt

Văn hóa doanh nhân  -  21/09/2022 13:56
“Cùng Pepsi hỗ trợ các quán ăn địa phương phục hồi sau đại dịch và lan tỏa tình yêu ẩm thực Việt” là một chương trình vô cùng ý nghĩa, tiếp thêm động lực giúp các quán ăn, cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ có thể phục hồi mạnh mẽ sau dịch.
Cuộc hẹn cuối tuần: “Nhìn” NSND Tự Long từ lăng kính của những người thân

Cuộc hẹn cuối tuần: “Nhìn” NSND Tự Long từ lăng kính của những người thân

Văn hóa doanh nhân  -  16/09/2022 14:56
Hoạt ngôn, hóm hỉnh và thường xuyên “cướp diễn đàn” của người dẫn chương trình vì “chưa hỏi đã trả lời xong” nhưng NSND Tự Long ở Cuộc hẹn cuối tuần cũng cho thấy nhiều góc nhìn gần gũi, đời thường khác từ những chia sẻ cởi mở về cuộc sống riêng của khách mời.
Tổ chức Liên hoan phim môi trường từ 23/9/2022-07/10/2022

Tổ chức Liên hoan phim môi trường từ 23/9/2022-07/10/2022

Văn hóa doanh nhân  -  16/09/2022 14:56
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cho phép Đại sứ quán Tây Ban Nha tại Việt Nam tổ chức Liên hoan phim môi trường tại Việt Nam "#It's Time to Act-A Nature Film Festival in Vietnam" với sự tham gia của Đại sứ quán một số nước tại Hà Nội.
đọc nhiều

Điều tiết giá trị gia tăng: Ngăn đầu cơ bất động sản

Điều tiết giá trị gia tăng: Ngăn đầu cơ bất động sản

Bất động sản  -  28/09/2022 07:18
Giá bất động sản (BĐS) tăng cao thời gian gần đây không chỉ do chi phí đầu tư xây dựng cấu thành sản phẩm, mà là do đất đai giá trị cao. Hoạt động đầu tư BĐS đón trước quy hoạch chính là cơ hội để người đầu cơ hưởng chênh lệch từ đất đai mang lại.
Gỡ vướng về quy hoạch để phát triển nhà ở xã hội
Bí ẩn hai đường ống dẫn khí đốt Nga sang châu Âu rò rỉ cùng lúc
Thủ đô Hà Nội có mưa vừa và giông
Hà Nội: Thí điểm phân làn đường Nguyễn Trãi đến hết năm 2022