Hotline: 0904.164.838 - Liên hệ quảng cáo: 024.3728.1575 ( Ms Tú) - Phòng Phóng viên 024.3204.5452

Hà Nội 22°C /57%

25/06/2022 07:45 (GMT +7)

Rác thải nhựa là thủ phạm gây ra ô nhiễm đất, nước và đại dương

Những năm gần đây, hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra ngày một nhiều hơn, từ những cơn siêu bão, các sông băng dần tan chảy ở hai đầu cực, các đợt nắng nóng kỷ lục và nhiều thảm họa thiên nhiên khác. Chúng ta thường đổ lỗi chung chung cho biến đổi khí hậu mà thiếu đi cái nhìn rộng hơn về sự tác động của ô nhiễm môi trường, một trong số đó có ô nhiễm rác thải nhựa.

Rác thải nhựa toàn cầu "lớn nhanh như thổi"

Sau khi đem lại tiện ích trong ít phút, những chiếc túi nilon, cốc nhựa, ống hút... sẽ bị vứt bỏ ra môi trường và phải mất từ 400 đến 1.000 năm mới có thể phân hủy. Không hề nói quá khi cho rằng, rác thải nhựa là một phần “mắt xích” tạo nên sự ô nhiễm môi trường, dẫn đến biến đổi khí hậu toàn cầu.

Theo số liệu thống kê cho thấy, mỗi năm có đến 300 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường, nặng tương đương trọng lượng của toàn bộ dân số địa cầu và hơn một nửa số đó là những sản phẩm nhựa dùng một lần. Mỗi năm lượng chất thải nhựa do con người thải ra đủ để phủ kín 4 lần diện tích bề mặt trái đất, trong đó 13 triệu tấn chất thải nhựa được đổ ra đại dương. Việt Nam hiện đang đứng thứ 17 trong 109 quốc gia về lượng phát thải nhựa phát sinh hàng năm.

Một 'vành đai nhựa' khổng lồ trôi trên biển. Ảnh: Lao động

Một "vành đai nhựa" khổng lồ trôi trên biển. Ảnh: Lao động

Trung bình mỗi năm, người Việt Nam thải ra khoảng 1,8 triệu tấn rác nhựa, trong đó có khoảng hơn 30 tỷ túi nilon. Trung bình mỗi hộ gia đình tại Việt Nam sử dụng khoảng 1 kg túi nilon/tháng. Hơn 80% số chúng đều bị thải bỏ sau khi dùng một lần và đích đến cuối cùng phổ biến của chúng không phải các cơ sở tái chế hay xử lý, mà là các con sông, biển và đại dương!

Có thể thấy, tiêu thụ nhựa và chất thải nhựa đều đã tăng vọt trong 20 năm qua. Mức tiêu thụ năm 2019 cao hơn 4 lần so với năm 2000. Trong đó, có gần 2/3 chất thải nhựa là từ chất dẻo có tuổi thọ dưới 5 năm, với 40% là từ bao bì, 12% từ hàng tiêu dùng và 11% từ quần áo và dệt may.

Bất chấp sự gia tăng rác thải nhựa, chỉ có 15% được phát hiện là đã được thu gom để tái chế, chỉ có 9% được tái chế thực sự (6% còn lại được xử lý làm chất cặn bã). Nhiều chất dẻo đã bị rò rỉ vào môi trường nước, với 1,7 triệu tấn chảy ra đại dương vào năm 2019. Ước tính hiện có khoảng 30 triệu tấn chất thải nhựa trong các biển và đại dương và 109 triệu tấn nữa tích tụ trong các con sông.

Ô nhiễm rác thải nhựa ảnh hưởng đến môi trường và con người như thế nào?

Hầu hết mọi người không nhận ra rằng nhựa có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch. Trên thực tế, ngành công nghiệp nhựa chiếm khoảng 6% lượng tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu và dự kiến sẽ đạt 20% vào năm 2050. Do đó, do các quá trình sử dụng năng lượng để chiết xuất và chưng cất dầu, sau đó là việc sản xuất nhựa tạo ra một lượng lớn phát thải khí nhà kính (GHG).

Trong khi đó, trên thực tế, chỉ có 9% rác thải nhựa được tái chế trên toàn cầu và phần còn lại được thải ra môi trường tự nhiên. Khu vực Nam Á là nơi tạo ra rác thải nhựa lớn nhất thế giới với khoảng 26 triệu tấn mỗi ngày. Đây cũng là khu vực có tỷ lệ chất thải được đổ công khai không qua xử lý cao nhất với 75%.

Chất thải nhựa khi không được tái chế hoặc xử lý một cách có kiểm soát, sẽ tạo ra phát thải khí nhà kính khi tiếp xúc với bức xạ mặt trời cả trong không khí và nước. Khoảng 18 triệu tấn nhựa có nguồn gốc từ Nam Á không được kiểm soát tốt và do đó bị trôi vào đại dương, nơi chúng thải ra khí mê-tan và ethylene khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Polyethylene là chất phát thải cao nhất trong cả hai loại khí và là polymer tổng hợp được sản xuất và vứt bỏ nhiều nhất trên toàn cầu.

Mặc dù tái chế có thể làm giảm đáng kể tác động của ô nhiễm rác thải nhựa đối với môi trường cũng như ảnh hưởng của nó đến biến đổi khí hậu, nhưng chỉ 5% tổng lượng rác thải nhựa tạo ra ở Nam Á được tái chế. Các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn được áp dụng cho xi măng, nhôm, thép và nhựa có thể làm giảm 40% lượng phát thải tổng hợp của các ngành này.

Ô nhiễm rác thải nhựa đại dương đã và đang góp phần vào biến đổi khí hậu thông qua phát thải khí nhà kính trực tiếp và gián tiếp bằng cách ảnh hưởng tiêu cực đến các sinh vật đại dương. Sinh vật phù du hấp thụ 30-50% lượng khí thải carbon dioxide từ các hoạt động của con người, nhưng sau khi nó ăn vào các vi nhựa, khả năng loại bỏ carbon dioxide khỏi khí quyển của sinh vật phù du sẽ giảm xuống.

Bên cạnh đó, hiện nay nhiều quốc gia đang áp dụng việc đốt chất thải lộ thiên, việc đốt chất thải trong các đám cháy lộ thiên dẫn đến việc sản sinh ra chất gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, carbon đen là nguyên nhân của một nửa lượng khói bụi có thể nhìn thấy được ở các thành phố lớn như New Delhi (Ấn Độ). Khả năng tạo nên sự nóng lên toàn cầu của carbon đen lớn hơn tới 5.000 lần so với carbon dioxide (CO2).

Có thể thấy rõ tác động của nó đối với môi trường cũng như sự biến đổi khí hậu, chúng tác động trực tiếp đến sinh kế và hệ sinh thái, là một thách thức cấp bách.

Theo Tổng cục Môi trường (Bộ TN&MT) đánh giá, lượng chất thải rắn sinh hoạt đã và đang gia tăng về cả số lượng, thành phần và tính chất với dự báo tăng 10-16% mỗi năm. Nhiều thành phần khó xử lý và khó tái chế như vải, da, cao su có tỷ lệ thấp lại đang có chiều hướng tăng qua các năm. Trong đó, đáng chú ý là thành phần chất thải nhựa gia tăng nhanh. 

Ông Nguyễn Thượng Hiền - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường cho biết, sản phẩm nhựa sử dụng một lần và túi ni lông khó phân hủy sử dụng và thải bỏ ngày càng gia tăng. Tại Việt Nam cũng như trên thế giới, gần 50% sản phẩm nhựa được thiết kế, sản xuất phục vụ mục đích sử dụng một lần và sau đó thải bỏ. Trong tổng lượng chất thải nhựa thải bỏ, chỉ có một phần được thu hồi, tái chế, một phần được xử lý bằng biện pháp thiêu đốt hoặc chôn lấp, phần còn lại không được thu gom triệt để theo dòng chảy gây ô nhiễm sông ngòi, biển và đại dương. Lượng chất thải nhựa và túi ni lông thải ra môi trường ngày càng gia tăng đe dọa nghiêm trọng đến môi trường đất, nước, không khí và đại dương. 

Ô nhiễm môi trường biển do rác thải nhựa đã trở thành vấn đề môi trường toàn cầu. Ảnh: Internet

Ô nhiễm môi trường biển do rác thải nhựa đã trở thành vấn đề môi trường toàn cầu. Ảnh: Internet

Tổng cục Môi trường cho rằng, số lượng bao bì nhựa và túi ni lông sử dụng nhiều dẫn đến lượng thải bỏ tăng dần theo từng năm. Việc phân loại, thu gom chất thải nhựa và túi ni lông có thể tái chế thường mang tính chất tự phát ở quy mô hộ gia đình, người thu gom rác và nhặt phế liệu tự do. Túi ni lông sử dụng tại các chợ và trung tâm thương mại thường là loại túi siêu mỏng, khó phân hủy và bị thải bỏ sau một lần sử dụng, loại túi này rất phổ biến ở các bãi chôn lấp vì giá trị thu hồi để tái chế thấp.

Chất thải nhựa và túi ni lông có thể do con người xả thải trực tiếp hoặc bị cuốn trôi theo nước mưa xuống cống, sông, ao, hồ, biển… sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng môi trường sống và sức khỏe con người; làm giảm diện tích ao, hồ, sông; gây cản trở các dòng chảy, tắc cống rãnh thoát nước. Sự tồn tại của nó trong môi trường sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới đất và nước bởi túi ni lông lẫn vào đất sẽ ngăn cản ô xy  đi qua đất, gây xói mòn đất, làm cho đất không giữ được nước, dinh dưỡng khiến cây trồng chậm tăng trưởng. 

Tiến sỹ Dương Thanh Nghị, Viện Tài nguyên và Môi trường Biển nhận định, giảm thiểu rác thải nhựa sẽ mang lại lợi ích to lớn trong bảo vệ cảnh quan, phát triển du lịch và bảo vệ được nơi sinh sống của các loài sinh vật biển.

“Để giảm thiểu rác thải nhựa nói chung và hạt vi nhựa nói riêng ra biển, cần phải có sự vào cuộc của các nhà khoa học, các tổ chức xã hội và các bộ ngành liên quan và cả người dân. Cần tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về việc sử dụng các đồ dùng bằng nhựa, hạn chế sử dụng đồ nhựa. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ chủ chốt về lĩnh vực ô nhiễm môi trường biển và hải đảo. Tăng cường tuyên truyền, giám sát và phát hiện, cảnh báo sớm các nguy cơ gây hại tổn thương đến môi trường biển và hải đảo. Tăng cường hợp tác quốc tế về các vấn đề bảo tồn, giám sát biển và rác thải nhựa ở biển”, Tiến sỹ Dương Thanh Nghị nhấn mạnh.

Các nhà khoa học cho hay, rác thải nhựa sẽ xâm nhập các đại dương trên thế giới thông qua những con sông lớn. Dạng chất thải nhựa chính đổ vào đại dương là rác thải y tế xuất phát từ bệnh viện, loại rác này chiếm tới hơn 70% lượng ô nhiễm chất nhựa. Ngoài chất thải y tế, khâu đóng gói trong hoạt động mua sắm trực tuyến cũng góp phần gây ô nhiễm vì gói hàng thông thường bao gồm hộp cacton, bao bì nilon và màng xốp hơi (bubble wrap).

Theo ghi nhận, nguyên nhân châu Á xả rác nhiều là do tỷ lệ sử dụng thiết bị bảo hộ dùng một lần cao. Do thời gian phân hủy quá chậm, trong khi đó thời gian sử dụng lại ngắn, khả năng lưu giữ các thành phần độc hại lâu nên rác thải nhựa gây tác động xấu đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng đây là nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm đất, nước và đại dương.

Sự tích tụ chất thải nhựa trong đại dương bắt nguồn từ cả đất liền và đại dương là một vấn đề môi trường nghiêm trọng đang nổi lên. (Ảnh: KTMT)

Sự tích tụ chất thải nhựa trong đại dương bắt nguồn từ cả đất liền và đại dương là một vấn đề môi trường nghiêm trọng đang nổi lên. (Ảnh: KTMT)

Biển là nơi hấp thụ nhiệt lớn và cacbon dioxide của khí quyển, là nơi cung cấp một bộ đệm quan trọng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu do con người gây ra. Tuy nhiên, gần đây, sự tích tụ chất thải nhựa trong đại dương bắt nguồn từ cả đất liền và đại dương là một vấn đề môi trường nghiêm trọng.

Do các dòng hải lưu, các hạt nhựa vụn di chuyển trên khắp đại dương, trở thành mồi cho các loài chim biển, cá, giun và động vật biển. Khi các động vật nuốt phải, các hạt nhựa vụn bị mắc trong khí quản, gây ngạt thở, hoặc làm tắc hệ tiêu hóa, gây nguy hại cho các loài động vật, thậm chí khiến chúng tử vong.

Đáng lo ngại hơn là những hạt nhựa siêu vi (rất nhỏ) đến từ 2 nguồn do rác thải nhựa phân hủy; từ những hạt nhựa siêu nhỏ có trong mỹ phẩm như sữa rửa mặt, kem đánh răng…, có thể xâm nhập và phá hủy tế bào trong cơ thể của các loài sinh vật biển. Sau đó, con người ăn vào các sinh vật biển này dẫn đến tích tụ chất vi nhựa trong cơ thể.

Các nghiên cứu chỉ ra trung bình mỗi người nuốt phải 50.000 hạt vi nhựa mỗi năm, tương đương với khoảng 250 gam, ước tính bằng 1 chiếc thẻ tín dụng. 

Ô nhiễm hạt vi nhựa, gây ra những tổn thương nghiêm trọng ở phổi và gan, đặc biệt là những hạt mịn, có thể đi qua màng tế bào, hàng rào máu não và nhau thai.

Rác thải nhựa cũng là nơi cư trú của những vi sinh vật gây bệnh ở người như vi khuẩn Ecoli, Bacillus cereus… Rác thải nhựa là vật chứa lý tưởng cho những vector truyền các bệnh Zika, sốt xuất huyết Dengue…

Hạt vi nhựa được tìm thấy ở khắp nơi: trong đại dương, muối biển, cá, vi sinh vật biển, nước máy, bang ở Nam Cực và đáng quan ngại nhất là ở trong cơ thể người. Các nghiên cứu trên thế giới chỉ ra 90% muối ăn trên thế giới nhiễm hạt vi nhựa.

Khi hạt vi nhựa hòa vào nguồn nước, chúng sẽ hấp thụ chất độc trong nước và trở nên cực kỳ độc. Cá, chim, hàu và nhiều loài thủy sinh khác nhầm lẫn hạt vi nhựa là thực phẩm và ăn vào. Vì đặc tính không tan và khó phân hủy nên có hang nghìn phân tử hạt vi nhựa bị tích tụ lại trong cơ thể thực vật, động vật.

Rác thải nhựa đang là vấn đề nhức nhối mang tính toàn cầu

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi nhận định, tất cả các nước đều phải có trách nhiệm trong việc giảm thiểu lượng rác thải nhựa đổ ra vùng cửa sông ven biển và cuối cùng đổ ra biển. Bên cạnh đó, các nước cần hợp tác với nhau để thu gom, xử lý, phân loại, tất cả các rác thải nhựa ở trên biển. Có thể nói rằng để giải quyết vấn đề rác thải nhựa thì tất cả các nước đều cùng phải giải quyết vấn đề này trong đó có các nước trong khu vực.

Một người lướt sóng đứng trước những đống rác trên bãi biển Kuta nổi tiếng của Bali. Ảnh: zingnews

Một người lướt sóng đứng trước những đống rác trên bãi biển Kuta nổi tiếng của Bali. Ảnh: zingnews

Tái chế vốn là giải pháp được đánh giá cao trong việc giảm thiểu các tác hại từ nhựa, túi nilon đối với môi trường giúp nhựa tái sinh để phục vụ con người thêm một lần nữa. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất tái chế phế liệu nhựa ở Việt Nam hiện vẫn đang tập trung chủ yếu ở các làng nghề, các hộ sản xuất nhỏ lẻ thủ công. Do hạn chế về vốn đầu tư, thiếu ý thức bảo vệ môi trường, hoạt động theo tính tự phát, thiếu quy hoạch nên hầu hết các hoạt động tái chế đều gây ra hệ lụy không nhỏ. Công nghệ thì thủ công, thô sơ, trong khi đó các chất độc hại trong quá trình tẩy rửa, tái chế được xả trực tiếp ra không khí, nguồn nước xung quanh khiến cho người dân ngày ngày hít khói độc, dùng nước độc..

Rác thải nhựa đang hằng ngày, hằng giờ tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, môi trường sống, sức khỏe con người và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Theo chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia, đến năm 2020 tầm nhìn 2030, chúng ta đưa ra nhiều mục tiêu cụ thể trong đó có mục tiêu giảm 50% lượng nilon khó phân hủy sử dụng tại các khu chợ dân sinh. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại Việt Nam sẽ rất khó đạt được con số mơ ước này với thực trạng như hiện nay.

Để bảo vệ môi trường người dân cùng cộng đồng doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm xã hội, cùng chung tay chống rác thải nhựa, tích cực tham gia phân loại, thu hồi, tái chế, tái sử dụng túi nylon, sản phẩm nhựa sử dụng một lần. Các cửa hàng, siêu thị, nhà hàng, khu du lịch, dịch vụ, khách sạn... không sử dụng túi nylon, sản phẩm nhựa dùng một lần; khuyến khích người mua sắm tự mang bao bì, túi đựng sử dụng nhiều lần, sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường.

Hoàng Hà (t/h)
Bão số 2 khiến 9 người chết và mất tích

Bão số 2 khiến 9 người chết và mất tích

Môi trường  -  14/08/2022 16:26
Theo báo cáo nhanh của Văn phòng Thường trực Ban chỉ đạo Quốc gia về phòng chống thiên tai cho thấy, mưa lũ trong và sau bão số 2 ở miền Bắc đã khiến 7 người chết, 2 người mất tích.
Ứng dụng thiết bị tự hành thu thập dữ liệu tài nguyên và môi trường

Ứng dụng thiết bị tự hành thu thập dữ liệu tài nguyên và môi trường

Môi trường  -  14/08/2022 10:33
Xuất phát từ nhu cầu thực tế, Bộ Tài Nguyên và Môi trường thiết kế, chế tạo thiết bị bay không người lái và xuồng không người lái nhằm phục vụ công tác thu thập số liệu tại những khu vực khó tiếp cận.
Cảnh báo mưa lớn cục bộ, lốc, sét, gió giật mạnh ở Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An

Cảnh báo mưa lớn cục bộ, lốc, sét, gió giật mạnh ở Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An

Môi trường  -  13/08/2022 07:53
Dự báo ngày hôm nay (13/8), ở khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An có mưa rào và dông, cục bộ có mưa to với lượng mưa từ 10-30mm, có nơi trên 50mm.
Start-up Việt Nam lọt Top 5 nhà đổi mới xuất sắc nhất tại 'Thử thách Tái chế Rác thải nhựa Đông Nam Á'

Start-up Việt Nam lọt Top 5 nhà đổi mới xuất sắc nhất tại 'Thử thách Tái chế Rác thải nhựa Đông Nam Á'

Môi trường  -  12/08/2022 18:07
Ban tổ chức “Thử thách Tái chế Rác thải nhựa Đông Nam Á” vừa công bố Top 5 nhà đổi mới xuất sắc nhất của chương trình, trong đó startup Việt - Plastic People là đại diện Việt Nam duy nhất được xướng tên trong danh sách này.
Đừng để đại dương nhựa nhiều hơn cá!

Đừng để đại dương nhựa nhiều hơn cá!

Môi trường  -  12/08/2022 17:15
Vài ngày trước, chuyện nhóm khách mặc bikini nhặt rác ở vịnh Vĩnh Hy (Ninh Thuận) làm nóng nhiều diễn đàn xã hội. Không bàn đến các quan điểm khác nhau về hành động này, những bao rác thải nhựa mà nhóm du khách gom được một lần nữa cho thấy rác thải nhựa đại dương là mối lo ngại vô cùng lớn. Nếu không cắt giảm dần theo giai đoạn các sản phẩm nhựa dùng một lần thì rất có thể chuyện đại dương nhựa nhiều hơn cá không còn là viễn tưởng.
đọc nhiều

Giới phân tích “tiên lượng xấu” về giá vàng tuần tới

Giới phân tích “tiên lượng xấu” về giá vàng tuần tới

Tài chính Ngân hàng  -  14/08/2022 08:27
Chỉ số USD được dự báo sẽ tăng trở lại trong bối cảnh lạm phát có phần hạ nhiệt, cùng những định hướng của FED về lãi suất khiến giá vàng khó duy trì biên độ tăng trong tuần tới.
Ứng dụng thiết bị tự hành thu thập dữ liệu tài nguyên và môi trường
Bão số 2 khiến 9 người chết và mất tích
Thời hạn chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định thế nào?
Các giả thuyết về loạt vụ nổ bí ẩn tại căn cứ Nga trên bán đảo Crimea